به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «ندای برخوار»؛ با نزدیک شدن به عید سعید غدیر خم، بار دیگر شور برپایی جشنها و برنامههای مناسبتی در محلهها، مساجد و هیئات مذهبی پررنگ میشود؛ اما پرسش اصلی اینجاست که غدیر چگونه میتواند از یک مناسبت تقویمی و واقعه تاریخی ـ دینی عبور کند و به یک «جریان اجتماعی» تبدیل شود؟ جریانی که نه فقط در فضای مسجد و هیئت، بلکه در متن زندگی مردم، در محلهها، در خانوادهها و حتی در مدیریت شهری قابل مشاهده باشد.
کارشناسان حوزه فرهنگ و اجتماع معتقدند اگر غدیر به عنوان جشن ولایت صرفاً در سطح چراغانی و پذیرایی متوقف بماند، ظرفیت بزرگ آن برای تقویت همبستگی اجتماعی، کاهش آسیبهای اقتصادی و افزایش مشارکت مردمی کمتر به فعلیت میرسد؛ از نگاه آنان، غدیر زمانی به یک پدیده اجتماعی تبدیل میشود که با خدمت، دستگیری، امیدآفرینی و کنش جمعی همراه شود، یعنی «جشن» در کنار «گشایش».
بر همین اساس، میتوان اقدامات اجتماعی غدیری را در دو سطح اصلی دستهبندی کرد: کارهای بزرگ جمعی که از عهده مجموعههای فرهنگی، مساجد و هیئات برمیآید، و کارهای کوچک خانوادگی که بهسادگی در مقیاس محله و خانه قابل اجراست.
۱) کارهای بزرگ؛ مأموریت اجتماعی هیئات و مجموعههای فرهنگی
در سالهای اخیر، تجربه برخی شهرها نشان داده که وقتی هیئتها و مساجد به جای پراکندهکاری، برنامههای مسئلهمحور و محلهپایه طراحی میکنند، اثر اجتماعی غدیر چندبرابر میشود و حتی بخشی از هزینههای معمول جشنها میتواند به سمت حل یک مسئله واقعی از زندگی مردم هدایت شود.
الف) «جشن خدمت»؛ انتقال هزینهها از تشریفات به گرهگشایی
مجموعههای فرهنگی و هیئات میتوانند بخشی از بودجه جشن را در قالب طرحهای مشخص هزینه کنند؛ از جمله آزادسازی زندانیان جرایم غیرعمد (با مشارکت جمعی و شفافیت مالی)، تهیه جهیزیه یا کمکهزینه ازدواج برای زوجهای نیازمند، کمک دارویی و درمانی برای بیماران کمبرخوردار و پروندههای درمانی سنگین، تأمین لوازمالتحریر و بستههای آموزشی برای دانشآموزان نیازمند (ویژه مناطق محروم یا مدارس محله) و همچنین راهاندازی بازارچههای خیریه یا غرفههای فروش محصولات خانگی برای کمک به درآمدزایی خانوادهها.
ب) «هر محله یک جشن غدیر»؛ شبکهسازی محلهای به جای یک مراسم محدود
برخی تجربههای موفق نشان میدهد محلهمحوری میتواند غدیر را از یک برنامه نقطهای به یک موج شهری تبدیل کند؛ در این مدل، هر محله یک محور اجرایی (مسجد، هیئت و کانون فرهنگی) دارد، جشنها بهجای تمرکز در یک نقطه در چندین محله برگزار میشود، خانوادهها، کسبه و جوانان نقش مستقیم میگیرند و نتیجه آن شکلگیری هویت مشترک محلهای و افزایش مشارکت اجتماعی است.
ج) میدان دادن به نوجوانان و جوانان؛ غدیر به عنوان «پروژه مشارکت»
کارشناسان اجتماعی تأکید دارند اگر نسل نوجوان صرفاً تماشاگر باشد، غدیر به آینده منتقل نمیشود؛ از همین رو پیشنهادهای عملی شامل تشکیل گروههای نوجوان برای اجرای پویشهای محلهای، تولید محتوا و روایتهای کوتاه (پوستر، کلیپ، پادکست) با محور امید و خدمت، تیمهای داوطلب برای کمکرسانی، نظم جشن، پذیرایی هدفمند و جمعآوری کمکها و نیز برگزاری مسابقهها و رویدادهای شهری با محور غدیر و زندگی امروز است.
د) مطالبه و همکاری با مدیریت شهری؛ زیباسازی و نشاط عمومی
غدیر میتواند در سطح شهر هم دیده شود، نه صرفاً با بنر و چراغانی، بلکه با برنامههای هویتساز مانند زیباسازی محلات با مشارکت مردم (نقاشی دیواری، آذینبندی جمعی، نورپردازی محلهای)، اجرای جشنهای خیابانی سالم و خانوادهمحور، ایجاد فضاهای ویژه کودک و نوجوان در محل جشن و هماهنگی برای خدمات شهری (نظافت، ایمنی، نظم ترافیکی) تا کیفیت تجربه عمومی بالا برود.
۲) کارهای کوچک؛ کنشهای خانوادگی و مردمی برای اجتماعی شدن غدیر
در کنار برنامههای بزرگ، بخش مهمی از «جریانسازی اجتماعی» از خانهها و روابط روزمره آغاز میشود؛ جایی که مردم میتوانند با هزینه کم اما اثر بالا، حال و هوای غدیر را به زندگی تزریق کنند و این موج را در سطح محله و خانواده تثبیت کنند.
الف) هدیههای کوچک، اثرهای بزرگ
در این بخش میتوان به یک هدیه ساده برای کودکان و نوجوانان فامیل (کتاب، اسباببازی کوچک، نوشتافزار)، یک هدیه غدیری برای همسایهها یا همکاران (شیرینی کوچک، کارت تبریک، یادداشت کوتاه) و همچنین مشارکت در یک کمکرسانی محلی حتی در حد یک سهم کوچک اشاره کرد.
ب) صلهرحم و آشتیدادن؛ غدیر بهانه بازسازی پیوندها
یکی از اجتماعیترین جلوههای غدیر این است که تماس و دیدار با اقوام، دلجویی از افراد تنها یا سالمندان و واسطهگری برای رفع کدورتها در دستور کار خانوادهها قرار بگیرد؛ کنشهایی کمهزینه اما بسیار اثرگذار که سرمایه اجتماعی را تقویت میکند.
ج) روایت غدیر برای کودکان؛ از جشن تا فهم
خانوادهها میتوانند غدیر را برای بچهها قابل لمس کنند؛ از طریق قصهگویی ساده و کوتاه از واقعه غدیر متناسب با سن کودک، طراحی بازی، کاردستی یا نقاشی با موضوع عید و مفهوم دوستی، مسئولیت، کمک به دیگران، کتابخوانی خانوادگی درباره سیره و مفاهیم اخلاقی مرتبط و ساخت جعبه مهربانی غدیری در خانه تا هرکس یک کار خیر کوچک تعریف کند.
د) مشارکت محلهای؛ خانوادهها به عنوان بنیان اجتماعی
در سطح محله نیز میتوان با کمک به برپایی جشن کوچه یا ساختمان (هماهنگی ساده، پخش شیرینی، نظافت محل)، مشارکت در صندوق محله برای یک هدف مشخص مثلاً کمک به یک بیمار یا یک دانشآموز و دعوت از همسایهها برای یک دورهمی کوتاه و محترمانه خانوادگی، غدیر را از یک مراسم مناسبتی به یک تجربه مشترک اجتماعی نزدیکتر کرد.
غدیر وقتی اجتماعی میشود که «خدمت» محور جشن باشد
اگر غدیر از «مراسم» به «مشارکت» برسد، از «حادثه تاریخی» به «جریان اجتماعی» تبدیل میشود؛ در چنین نگاهی، هیئتها و مجموعههای فرهنگی میتوانند با برنامههای بزرگ و مسئلهمحور موج ایجاد کنند و خانوادهها هم با کنشهای کوچک اما مستمر، این موج را در زندگی روزمره تثبیت کنند و در نهایت، شاید مهمترین پیام اجتماعی غدیر این باشد: شادی مؤمنانه وقتی کامل میشود که گرهای از زندگی دیگران باز کند.
انتهای پیام/
