به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «ندای برخوار»؛ محیا عموئی خبرنگار ندای برخوار در یادداشتی به مناسبت 27 شهریورماه روز بزرگداشت استاد شهریار نوشت: بیست و هفتم شهریورماه، روز شعر و ادب فارسی بیش از آنکه تنها یک مناسبت در تقویم فرهنگی کشور باشد، فرصتی برای توجه به میراثی است که قرنها در زبان و حافظه مردم ایران زنده مانده است؛ میراثی که گاهی در کتابها ثبت شده و گاهی سینهبهسینه از نسلی به نسل دیگر رسیده است.
نامگذاری این روز به نام شعر و ادب فارسی و بزرگداشت استاد محمدحسین شهریار بهانهای است تا بار دیگر به نقش شعر در زندگی مردم نگاه کنیم. شعر در فرهنگ ایرانی همواره تنها یک قالب ادبی برای بیان احساسات نبوده است؛ گاهی روایتگر یک واقعه، حافظ یک خاطره، بازتابدهنده یک باور و حتی وسیلهای برای انتقال آیینها و فرهنگ یک جامعه بوده است.
در چنین نگاهی هویت تاریخی شهرها را نمیتوان تنها در بناها و آثار ملموس آنها جستوجو کرد. هر شهر در کنار معماری، بازارها، خانهها و بناهای تاریخی، حافظهای شفاهی دارد که در زبان مردم، قصهها، ضربالمثلها، اشعار و آیینهای آن شکل گرفته است.
اصفهان؛ شهری که تاریخش را میتوان در شعر شنید
اصفهان یکی از مهمترین جلوههای تاریخی و فرهنگی ایران است؛ شهری که نام آن با معماری، هنر، صنایعدستی و ادبیات گره خورده است. اما آنچه هویت این شهر را ماندگار میکند تنها بناهایی نیست که از گذشته باقی ماندهاند؛ بلکه روایتهایی است که مردم درباره این گذشته با خود حمل کردهاند.
شعر در این میان جایگاه ویژهای دارد. از شعرهای رسمی و ادبی گرفته تا سرودههای مذهبی و آیینی و اشعاری که در میان مردم رواج داشتهاند هرکدام بخشی از فرهنگ یک دوره را بازتاب میدهند.
گاهی یک بیت شعر میتواند خاطره یک نسل را زنده نگه دارد و گاهی یک سروده مذهبی، آیینی را که سالها در یک محله یا روستا برگزار شده به نسل بعد معرفی کند. به همین دلیل ادبیات شفاهی را نمیتوان میراثی کماهمیت دانست.
برخوار؛ بخشی از حافظه فرهنگی اصفهان
این موضوع در شهرستان برخوار نیز قابل توجه است. شهرها و روستاهای برخوار در کنار پیشینه تاریخی و اجتماعی خود دارای مجموعهای از روایتها، اصطلاحات، ضربالمثلها، اشعار و سرودههایی هستند که بخشی از هویت محلی مردم را شکل دادهاند.
بخشی از این میراث در مراسمات مذهبی و آیینی و بخشی دیگر در گفتوگوهای روزمره، خاطرات خانوادگی و روایتهای نسلهای قدیمیتر باقی مانده است.
شاید بسیاری از این اشعار و روایتها در کتابی ثبت نشده باشند و حتی نام پدیدآورنده برخی از آنها مشخص نباشد، اما این موضوع از ارزش فرهنگی آنها کم نمیکند.
ادبیات شفاهی درست به دلیل پیوندی که با زندگی روزمره مردم دارد میتواند تصویری از فرهنگ اجتماعی یک منطقه ارائه دهد؛ تصویری که گاهی در منابع رسمی تاریخی کمتر دیده میشود.
شهریار؛ بهانهای برای بازگشت به شعر مردم
در این میان بزرگداشت استاد شهریار نیز تنها بزرگداشت یک نام در تاریخ ادبیات معاصر ایران نیست. شهریار از شاعرانی است که شعرش با عاطفه، فرهنگ، زبان و زندگی مردم پیوند خورده و همین ارتباط شعر او را در میان مخاطبان ماندگار کرده است.
روز بزرگداشت شهریار میتواند فرصتی باشد برای اینکه در کنار توجه به شاعران شناختهشده نگاهی نیز به شعرها و ادبیات مردمی داشته باشیم؛ همان سرودههایی که شاید نامشان در کتابهای ادبیات نیامده باشد اما سالها در خانهها، محلهها و مراسم مختلف شنیده شدهاند.
این پرسش مهم است که اگر امروز این اشعار و روایتها ثبت نشوند چند سال بعد چه مقدار از آنها برای نسل آینده باقی خواهد ماند؟
میراثی که باید ثبت شود
تغییر سبک زندگی و فاصله گرفتن نسلهای جدید از برخی شیوههای سنتی، ضرورت ثبت و نگهداری میراث شفاهی را بیشتر کرده است. بسیاری از واژهها، اصطلاحات، قصهها، اشعار و روایتهای محلی، تنها در حافظه نسلهای قدیمیتر باقی ماندهاند و با از دست رفتن این حافظهها، احتمال فراموش شدن آنها نیز افزایش پیدا میکند.
جمعآوری اشعار و روایتهای محلی، گفتوگو با سالمندان و راویان فرهنگی، ثبت اصطلاحات بومی و انتشار این محتوا در رسانهها و فضای مجازی، میتواند بخشی از این میراث را برای نسلهای آینده حفظ کند.
در این مسیر رسانههای محلی نیز میتوانند نقش مهمی داشته باشند؛ چراکه بسیاری از این روایتها در سطح محلی وجود دارند و ممکن است کمتر در رسانههای ملی دیده شوند. ثبت یک شعر قدیمی یا روایت یک رسم محلی شاید در ظاهر موضوعی ساده باشد اما میتواند بخشی از حافظه فرهنگی یک منطقه را برای سالهای آینده حفظ کند.
اصفهان را فقط نباید دید؛ باید شنید
هویت تاریخی اصفهان را نمیتوان تنها در سنگ و آجر و کاشی جستوجو کرد. بخشی از این هویت در کلماتی است که مردم گفتهاند، شعرهایی که خواندهاند، قصههایی که روایت کردهاند و آیینهایی که نسل به نسل منتقل شده است.
برخوار نیز به عنوان بخشی از این پهنه فرهنگی سهمی از این حافظه را در خود دارد؛ حافظهای که حفظ آن نیازمند توجه، ثبت و روایت است.
بیست و هفتم شهریورماه، روز شعر و ادب فارسی و بزرگداشت استاد شهریار، میتواند فرصتی باشد برای اینکه در کنار پاسداشت شعر فارسی، به شعرها و روایتهای بومی خود نیز بیشتر توجه کنیم؛ چراکه میراث فرهنگی فقط آن چیزی نیست که از گذشته برای ما باقی مانده بلکه آن چیزی است که امروز باید برای فردا حفظ کنیم.
انتهای پیام/
